Literatür incelemesi yapıldığında, kan şekeri üzerine etkisi olan 400’den fazla bitki ve 120’den fazla doğal kaynaklı ürünü içeren 30.000’den fazla araştırmaya rastlayabilirsiniz. Bu yazımızda size tarçın hakkında yaptığımız literatür araştırmasında bulduğumuz kanıta dayalı sonuçlardan bahsedeceğiz.

Lauraceae yani defnegiller familyasından bir ağaç olan tarçının Cinnamomi cortex, yani kabuk kısmı tıbbi olarak kullanılır. Soyulan kabuk, kururken kıvrımlı bir hal alır.

Halk tıbbında yüzyıllardır kullanılmakta olan tarçınla ilgili, önce klinik çalışmalardan söz edelim:

Tip II Diyabetes Mellitus (DM) tanısı olan kişiler üzerinde yapılan 40 günlük bir klinik çalışmada, 1-3-6 g/gün tarçın verildiğinde açlık kan şekeri (AKŞ) değerleri tüm gruplarda plaseboya göre anlamlı düşmüştür. (Khan, Alam, Mahpara Safdar, Mohammad Muzaffar Ali Khan, Khan Nawaz Khattak, and Richard A. Anderson. 2003. “Cinnamon Improves Glucose and Lipids of People with Type 2 Diabetes.” Diabetes Care. 

Hannover üniversitesinde 79 Tip II DM’li hastada yapılan çalışmada 4 ay günde 3 kere 3g tarçın verildiğinde, zayıf glisemik kontrolü olan diyabetli hastalarda AKŞ düzeyini düşürmüştür. (Mang, B., M. Wolters, B. Schmitt, K. Kelb, R. Lichtinghagen, D. O. Stichtenoth, and A. Hahn. 2006. “Effects of a Cinnamon Extract on Plasma Glucose, HbA1c, and Serum Lipids in Diabetes Mellitus Type 2.” European Journal of Clinical Investigation. )

Birmingham üniversitesinde 7 sağlıklı erkek gönüllüye, 3 er kere 75 g şeker yükleme testi yani oral glukoz tolerans testi (OGTT) uygulanmıştır. OGTT sırasında 5 g plasebo veya 5 g tarçın veya OGTT den 12 saat önce 5 g tarçın verilerek üç kez OGTT uygulanmıştır. Tarçın verilen grupta, OGTT’de insülin duyarlılığının iyileştiği gözlenmiştir. Bu sonuç, in vivo glisemik kontrol ve insülin duyarlılığı için tarçının önemli olabileceğini ve sadece etkisini anında değil, aynı zamanda 12 saat boyunca sürdürdüğünü de göstermektedir. (Solomon, T. P J, and A. K. Blannin. 2007. “Effects of Short-Term Cinnamon Ingestion on in Vivo Glucose Tolerance.” Diabetes, Obesity and Metabolism. )

ABD’de yapılan randomize ve plasebo kontrollü bir çalışmada, 90 gün boyunca HbA1c seviyelerinin % 7’nin üzerinde olduğu 109 tip 2 DM hastasının mevcut tedavisine 1 g / gün tarçın kapsül ilave edilmiş, tedavinin sonunda, HbA1c seviyeleri tarçın verilen grupta % 0.83 azalırken, kontrol grubunda sadece % 0.37 azalma olduğu kaydedilmiş. Tarçın kullanımı ile ilgili bir olumsuz etki kaydedilmemiştir. (Crawford, P. 2009. “Effectiveness of Cinnamon for Lowering Hemoglobin A1C in Patients with Type 2 Diabetes: A Randomized, Controlled Trial.” The Journal of the American Board of Family Medicine. )

İngiltere’de yapılan bir çalışmada, 12 hafta boyunca 2 gram tarçın, kan şekeri yüksek seyreden tip 2 diyabet hastalarında hem HbA1c, hem de sistolik ve diyastolik kan basıncında anlamlı ölçüde azalma yapmıştır. (Akilen, R., A. Tsiami, D. Devendra, and N. Robinson. 2010. “Glycated Haemoglobin and Blood Pressure-Lowering Effect of Cinnamon in Multi-Ethnic Type 2 Diabetic Patients in the UK: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind Clinical Trial.” Diabetic Medicine.)

Bir başka çalışmada, 44 Tip 2 DM’li hasta 2 gruba ayrılmış, çalışma grubuna 8 hafta boyunca 3g/gün tarçın verilmiştir. Tarçın verilen grupta diğer gruba göre AKŞ ve HbA1c ‘de anlamlı düşme görülmüştür. (Vafa, Mohammadreza, Farhad Mohammadi, Farzad Shidfar, Mohammadhossein Salehi Sormaghi, Iraj Heidari, Banafshe Golestan, and Fatemehsadat Amiri. 2012. “Effects of Cinnamon Consumption on Glycemic Status, Lipid Profile and Body Composition in Type 2 Diabetic Patients.” International Journal of Preventive Medicine.)

Deney hayvanlarında yapılan bir çalışmada, sıçanlarda 45 gün boyunca 5, 10 ve 20 mg / kg sinnamaldehit uygulandığında kontrol grubuna göre kan şekerinde doza bağlı azalma görülmüştür. Ek olarak, sinnamaldehitin (20 mg / kg) oral uygulamasının, HbA1c’yi azalttığı saptanmıştır. Bu azalma, bir referans ilaç (0.6 mg / kg) olan glibenklamid ile benzer bir azalmadır. (Subash Babu, P., S. Prabuseenivasan, and S. Ignacimuthu. 2007. “Cinnamaldehyde-A Potential Antidiabetic Agent.” Phytomedicine.)

Tarçının güvenli dozunu bulmak için yapılan bir çalışmada, 24 sıçan üzerinde yapılan bir çalışmada 90 gün boyunca 0.1, 0.5 ve 2.0 g/kg tarçın oral yolla verilmiş. Deneyin sonunda 0.5 g/kg grubunda böbrek ve karaciğer ağırlıklarında azalma, 2.0g/kg grubunda karaciğer ağırlıklarında azalma saptanmış. 0.5 g/kg altındaki dozların güvenli olacağı sonucuna varılmıştır. (Ahmad, Rabiatul Adawiyah, Hamed Serati-Nouri, Fadzilah Adibah Abdul Majid, Mohamad Roji Sarmidi, and Ramlan Abdul Aziz. 2015. “Assessment of Potential Toxicological Effects of Cinnamon Bark Aqueous Extract in Rats.” Research Journal of Chemistry and Environment.)

Kalifornia-Davis üniversitesinden araştırmacıların yaptığı bir meta-analiz, tarçın veya tarçın ekstraktının tip 2 diyabet veya prediyabetiklerde AKŞ’yi iyileştirdiğini ortaya koymuştur. (Davis, Paul A., and Wallace Yokoyama. 2011. “Cinnamon Intake Lowers Fasting Blood Glucose: Meta-Analysis.” Journal of Medicinal Food. )

Standart ilaçlara ve diğer yaşam tarzı değişikliklerine eklenen tarçın takviyelerinin AKŞ ve HbA1c’yi hafif-orta etkilediği sonucuna varan derlemeler yayınlanmıştır. (Costello, Rebecca B., Johanna T. Dwyer, Leila Saldanha, Regan L. Bailey, Joyce Merkel, and Edwina Wambogo. 2016. “Do Cinnamon Supplements Have a Role in Glycemic Control in Type 2 Diabetes? A Narrative Review.” Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics.)

Buna karşılık, yazarlarının, “Hb1Ac’de bir iyileşmeye sebep olmadığından glisemik kontrol için tarçın önerilmemesi gerektiği” sonucuna vardığı bir başka meta-analiz de vardır. (Kleefstra, N., S. J.J. Logtenberg, K. H. Groenier, and H. J.G. Bilo. 2011. “Reply to Akilen et Al. Effect of Cinnamon on Glycated Haemoglobin and Blood Pressure.” Diabetic Medicine.)

Günlük 1 gram tarçın verilen iki çalışmada ise kan şekeri üzerine olumlu bir etki gözlenmemiştir. Bu çalışmalardan birinde 58 Tip II DM’li kişiden 30’una 3 ay boyunca 2*500 mg Tarçın verilmiş, 28 kişilik kontrol grubu ile karşılaştırılmıştır. Gruplar arasında bir farklılık görülmemiştir. (Blevins, Steve M., Misti J. Leyva, Joshua Brown, Jonelle Wright, Robert H. Scofield, and Christopher E. Aston. 2007. “Effect of Cinnamon on Glucose and Lipid Levels in Non-Insulin-Dependent Type 2 Diabetes.” Diabetes Care.)

Diğer çalışmada ise, 72 Tip I DM’liye 90 gün boyunca 1g/gün tarçın verildiğinde gruplar arsında fark görülmemiştir. (Altschuler, Justin A., Samuel J. Casella, Todd A. MacKenzie, and Kevin M. Curtis. 2007. “The Effect of Cinnamon on A1C among Adolescents with Type 1 Diabetes.” Diabetes Care.)

Tarçını etki mekanizmaları:

• İnsülin reseptörü fosforilasyonu,
• Glukoz transporter 4 (GLUT-4) reseptör sentezi ve translokasyonu,
• Hepatik glukoz metabolizmasında Piruvat kinaz (PK), PPAR, Fosfenol Piruvat Karboksikinaz
• (PEPCK) değişiklikleriyle modülasyonu
• Bağırsak glukozidazlarının inhibisyonu
• Adipositlerin glukoz alımını artırma Roffey, Benjamin, Avtar Atwal, and Stan Kubow. 2006. “Cinnamon Water Extracts Increase Glucose Uptake but Inhibit Adiponectin Secretion in 3T3-L1 Adipose Cells.” Molecular Nutrition and Food Research.) üzerinden etki ettiği gösterilmiştir.

Tarçında bulunan metil hidroksi kalkon adipoz dokuda insülin benzeri etki gösterir.

Sinnamtanin B1 ise, tarçının insülin benzeri biyolojik aktivitesi ile bağlantılıdır.

Tarçın uçucu yağı:

Tarçın kabuğunda 4% uçucu yağ vardır, % 60-75 sinnamaldehid, % 1-5 sinnamil asetat,

% 1-10 ojenol, % 1-4 β-karyofillen, % 1-3 linalol ve % 1-2 1.8-sineol içerir. (ESCOP, 2003).

Sinnamil aldehid C cassia ‘da %85-90, C zeylanicum’da %65-70 bulunur.

Sonuç olarak:

Tarçının kan şekerini düşürücü etkisi gözlenenen tüm çalışmalarda doz 3 g/gün’ün üzerindedir. Hatta 5-6g/gün, 5-6 ay boyunca verilmesi önerilir. (Yeşilada, Erdem. 2012. İyileştiren Bitkiler. 2nd ed. İstanbul: hayykitap.)

Kan glikoz seviyesine bağlı olarak günlük doz 6 grama çıkartılarak, ya doğrudan yiyeceklere serpiştirilerek veya kapsül (500 mg kabuk tozu taşıyan) halinde kullanılabilir. Ancak günlük doz 6 gramı geçmemelidir.

Kullanım önerileri:

0.5-1 g tarçın kabuğu kaba parçalara ayrıldıktan sonra 1 bardak su içinde, kısık ateşte, 5 dk kapaklı olarak kaynatılır. Hazırlanan çaydan 3*1 içilebilir. (Yeşilada, Erdem. 2012. İyileştiren Bitkiler. 2nd ed. İstanbul: hayykitap.)

EMA’ya göre gastrointestinal spasm, şişkinlik, gaz ve hafif ishalde kullanımı yer alır. (Community herbal monograph on Cinnamomum verum J.S.Presl, cortex EMA/HMPC/246774/2009)

a) Tıbbi çay: 0.5-1 g parçalanmış drog infuzyon olarak günde 4 kereye kadar

b) Sıvı ekstresi: Tek doz : 0.5-1 ml, günde 3 kere

c) Tentürü: Günlük doz: 2-4 ml

Dikkat edilmesi gereken durumlar:

Vazomotor merkezi uyardığı için yüksek dozda taşikardi yapabilir, solunum hızını ve intestinal peristaltizmi arttırabilir. Bazı kişilerde uykusuzluk ve depresyon benzeri etkiler gösterebilir. Yemekle beraber veya yemekten hemen sonra alınmalıdır.

Kumarin içermesinden dolayı antikoagülan ve antiplatelet ilaçlarla etkileşebilir.

Emziren ve hamilelerde çalışma yapılmadığından kullanılmaması daha uygundur.

Doç. Dr. Aynur Arslan